Beyaz Ordu

Beyaz Ordu...

»İşgücü istendi ama insanlar geldi«

Max Frisch

1

Yaradılış itibariyle dağlar

Her sabah gerinir güneşe karşı

Tiyeklerin damarları sızlasın

Eriyen yüreğimdir

Sevinç dalgasıyla çalkalanıyor sokaklar

Söylemedim demiyorum sorulduğu zamanlar

Göğsüme dökülen saçlarınla

Çözülürdü yokluğun deryalar gibi

Çözülürdü anlasana

Bir sigara uzat elin değmişken

Yolculuk uzundur gel helallaşak

Gidip de gelmemek var, usum parçalanıyor

Duygular yalınkılıç, şafaklara çiğ düşmüş

2

Mor menekşe gölgesinde

Ölü ruhlu kızların o solgun bedenleri

Kulağımın üstünde bir kırmızı karanfil

Yürüdüm, dağların ardına düştüm

Neden sonra »bağcı baba bağ bilemez«[i] dediler

Ölü yatırımlar dalgalanıyor sokaklarda

Camları tırmalayan o sevdanın anlamı ne?

Hayalci yaklaşımla, yıkılıyor umut dünyamız

Yağmurların serpilip gürlediği zamanlar

Bırakın, gölgemi alıp buradan gideyim

Kendimden korkuyorum, beyaz ordu çoğalıyor

Ve benim olmayan yamaçlar üstünde

Çarık yıpratmak istiyor, »Demir Ökçe«[ii] hesabına

3

Üstümüzden gelip geçen turnalar

Bizim ele uğrar mı ki yolunuz

Küçük Asya'm, umutlarım, yeşil dalın yaprağı

Çözemedim kendimi törpülenmiş demirlerin üstüne

Alın terim lal-ı mercan

Özlemlerim buruk buruk gözlerimi sarıyor

İnsanlar savruldu vatan hücrelerinden

Döküldü yad ellere bir maşrapa su gibi

Gözleri umut dolu, saç sakal apak

Tarla, traktör, dükkan, üç beş ev

Böyle sorgusuz

Böyle tez ayak nereye dilber gözlüm?

Nereye söylesene?

Haram suyun ötesinde namus belası

Mavi donlu nergislerin yaprağında güzellik

Anaçbend’in eteğine yaslanmış da yatıyor

»A benim canım«[iii] böyle bağbanlık olmaz

Güle düşman, bülbüle düşman geceler

4

Efsunlanmış, tılsımlı kızların

Gözlerine sevda kırıntıları dökülsün

Çobanaldatanlar peydahlandı

Ey kırların sahibesi halkı uyandır

Şakağıma çarpıyor damarların vuruşu

Essen şehri, bulutların ortasına gömülmüş

Akşamları türkülerin acısıyla mayalı

Sevdamıza gurbetin bedbahtlığı karışmış

Giderayak yaşlanıyor hasatsız tarla gibi

Sen

Yaşamı betimleyen tanrıça yüzlü kadın

Ömrüm bir ağıttır

Süzülür sevgilerin gül damlası öbeğine

Gurbet, kar gibi dökülürken saçlarıma

5

İşçilerin dünyasına takılıyor gözlerim

Bulutlu bir gecenin ortasından geçerken

Orkinosun sesiyle kıyıları dövüyor deniz

Ve ben yine şiirlere sığınıyorum

»Şafak Türküsü«[iv] gelir ellerime tutunur

Halayda sallanan mendiller gibi açık

Bir umut dolanır yürek babına

Büyür ellerimle beslediğim karanfil

»Yıkıl dağlar yıkıl sılam görünsün«[v]

Umutların çiçek yüzlü olanları yetişti

Toprağı özlemle mayalanmış asi

Şimdi,

Tanrıçanın göğsünden emzirilsin militan

Üç saatlik gurbetin beyaz ordularına karşı

6

Beni alıp türkülerin içine koyun

Manilerle besleyin, ninnilerle büyütün

Yoksul bir yaşamın ortasına giderken

Ellerimde iş görmenin hüneri

Gözlerimde umudun

Neye yarar

El kapısı ekmek kapısı olduktan sonra

Beni böyle el-pençe divan kılan

Gelecek günlere olan umudum

Güzel günlere olan inancım

Artık

Umut karın doyurmuyor bilesin

Morötesi bir yaşamın içinden geçiyorum

Özlediğim yaprakların rengidir

»Arzuhalim biline«

7

Bir halay havasıdır

Bağlamanın tellerine yaslanır

Damarda kan

Gönlümün menendi kesildi işte

Akşamüstü

Sulusepken kar yağıyor dağlara

Salın beni salın beni gideyim

Türkülerin dem vurduğu yaylaların üstüne

Beyaz ordu neferleri kapıları çalmadan

Beyaz ordu neferleri beni hedef almadan

Orhan Bahçıvan, Halis Kızılateş.

»Şiiristan Merhaba, Memleket Yayınları, 1989«

---

[i] Göle yöresi halay havalarından.

[ii] Jack London’un romanı

[iii] Bir tekerlemeden

[iv] Nevzat Çelik, Şafak Türküsü

[v] Bir Hoşdülbent türküsünden

Ercişli Emrah.

Ercişli Emrah

 Ben Sefil Sergender gurbet elleri

Gezeyim bir zaman yar garip garip

Şah Abbas (1587-1628) döneminde yaşadığı düşünülmekte, ancak yaşamına ilişkin ayrıntılı bilgi bulunmamaktadır. Buna bağlı olarak da bazı anlatılara dayanarak 1585 yılında doğmuş olabileceği savları bulunmaktadır. Herşeye karşın böylesi bir kesinliğe ulaşmak olanaklı görünmemektedir.

Bazı kaynaklara göre ise 17. yüzyılda yaşadığı varsayılmaktadır.

Doğu Anadolu, Azerbaycan, Türkmenistan ve Ermenistanda yayılmış olan »Emrah ile Selvihan« adlı halk öyküsünün kahramanıdır. Aşık Sergender’ın (Sefil Sergender) düzenlediği bu hikayenin süreç içinde halk tarafından benimsenerek bir kişiliğe büründürüldüğü varsayılmaktadır. Yine de saz şairi Emrah’la öykü kahramanı Emrah’ın aynı kişi olup olmadığı karışmaktadır.

Şiirleri bazen Emrah adlı öteki aşıklarla karıştırılmasına karşın, işlediği konular ve biçim itibariyle farklı yanları görülebilmektedir.

Ayrıca 1700’lü yılların 2. yarısıyla 1800’lü yılların ilk yarısında yaşamış Ahıskalı Emrah, aslen Bayburt’un Haşıya (şimdiki adı Aksaçlı) köyünde doğan, Erzurum’un Tambura köyünde eğitim gördüğünden dolayı da Erzurumlu olarak bilinen Emrah (1775-1860), asıl adı Emrullah olan Ardanuçlu Emrah (1842-1914), asıl adı Emrah Gülmmedov olan Borçalılı Emrah (1914-1987) ve asıl adı Hamza Başyurt olan Hafikli Aşık Emrah bulunmaktadır.

* * *

Baktım Selvi Bağı

Baktım Selvi bağı susmuş uyumuş

Otağı yıkılmış bülbülü ağlar

Hoyrat bir yel esmiş silmiş süpürmüş

Nergis boynun bükmüş güller kan ağlar

Ayrıldım Selviden hastayım hasta

Başım yastıktadır kulağım seste

Almışlar kuşumu inler kafeste

Ruhunu yitirmiş bir güzel bağlar

Hem ağlarım hem inlerim yürürüm

Ruhumu ardınca çeker sürürüm

Gece düşte gündüz şurda görürüm

Selvi der ağaçlar peçeli dağlar

Emrah yar acısı daima canda

Gönül melül mahzun dideler kanda

Şah geldi götürdü sevdası bende

Gönülde ah değil sevdası çağlar

* * *

Garip Garip

Hazan ile geçti gülşeni bustan

Eyler dertli bülbül zar garip garip

Haraba yüz tuttu bezmi gülistan

Ağla şimdengeru var garip garip

Hançeri feleğin ucu ciğerde

Gittikçe artıyor yara bu serde

Diyarı gurbette tutuldum derde

Gel tabip yaramı sar garip garip

Emrah bizim elin gonca gülleri

Açılmıştır öter dost bülbülleri

Ben Sefil Sergender gurbet elleri

Gezeyim bir zaman yar garip garip

* * *

Gitti

Çığrışır bülbüller gelmiyor bağban

Hoyrat dost bağından gül aldı gitti

Türlü mihnet ile bir bağ bezettim

Bağı ben becerdim el aldı gitti

Yüz bin mihnet çektim bir daha gerek

Hayli ömür ister bir daha görek
Yarım elden aldı o zalim felek

Aktı gözüm yaşı sel aldı gitti

Nazlı yardan kem haberler geliyor

Dostlarım ağlıyor düşman gülüyor

Dediler ki Sefil Emrah ölüyor

Kimi kazma kürek bel aldı gitti

* * *

Yoh Yoh

Seherde uğradım ben bir güzele

Dedim Tatar mısın söyledi yoh yoh

Bu gönül dağında bahar ayında

Dedim biter misin söyledi yoh yoh

Dedim ala nedir dedi gözümdür

Dedim güneş nedir dedi yüzümdür

Dedim bülbül nedir dedi özümdür

Dedim öter misin söyledi yoh yoh

Dedim inci nedir dedi dişimdir

Dedim kalem nedir dedi kaşımdır

Dedim on beş nedir dedi yaşımdır

Dedim yeter misin söyledi yoh yoh

Dedim ölüm nerde dedi aynımda

Dedim zulüm nerde dedi boynumda

Dedim ağ memeler dedi koynumda

Dedim tutar mısın söyledi yoh yoh

Dedim Erciş nedir dedi ilimdir

Dedim gider misin dedi yolumdur

Dedim Sefil Emrah dedi kulumdur

Dedim satar mısın söyledi yoh yoh

* * *

Durnam Girer Olsan

Durnam gider olsan bizim ellere

Şeker söyle kaymak söyle yağ söyle

Eğer meni sorsa ihtiyar anam

Boynum armut sapı canım sağ söyle

Felek bilekçeyi taktı koluma

Yad ölkede baş eğdirdi zalime

Sevdiğim üz dönüp bakmaz halime

Yolumu bağladı karlı dağ söyle

Gurbet elin töhmeti var alı var

Cazı oyunbazı yaldak dili var

Gör Emrah’ı ağlanacak halı var

Kurudu gazele döndü bağ söyle

* * *

Kömür Gözlüm

Kömür gözlüm ateşine düşeli

Didem kan yaş döker dilim dad eyler

Diyar-ı gurbette Sefil Sergender

Bana senden başka kim imdad eyler

Ta ezelden oldum gamlar düşkünü

Ben feleğe minnet etmem beş günü

Selvi'm ne beklersin Şah’ın köşkünü

Beni mahzun koymuş şah’ı şad eyler

Yatamadım nazlı yarin dizine

Doya doya bakamadım yüzüne

Uyma Selvi'm uyma elin sözüne

Beni senden seni benden yad eyler

Ayrılık şerbeti ölümden acı

Gel söyle sevdiğim nedir ilacı

Kendine mülk sanma taht ile tacı

Felek ne umdurur ne abad eyler

Yine rengin aldı dağlar lalesi

Yıkıldı yapılmaz gönlüm kalası

Emrah’ın çektiği Selvi belası

Ne alır canımı ne azad eyler

* * *

Sen Sefa Geldin

Benim son günüme geldin ulaştın

Merhaba Selvi can yar sefa geldin

Kapanan yaramı yeniden açtın

Getir merhemini sür sefa geldin

Geldi kulağıma Selvi’nin sesi

Sen miydin çekerdim kederi yası

Yarın bir elinde viran elması

Yanık yüreğime nar sefa geldin

Emrah’ın sevdiği Selvi sen misin

Sağ elin sinemde gezdirir misin

Ağır salacamı kaldırır mısın

İşte namazıma dur sefa geldin

* * *

Karşımızda Karlı

Karşımızda karlı dağlar

Dağlar, bizim dağlarmı ola

Ağ birçekli menim anam

Oğul deyib ağlarmı ola

Bülbül öter bağ içinde

Ahu gezer dağ içinde

Ağ-eyvan otak içinde

Tay-tuşların ağlarmı ola

Ne kovğalı menim başım

Bu kürbete atıldı daşım

Selfe tek mekteb yoldaşım

Emrah deyib ağlarmı ola.

* * *

Bugün Yarim

Bugün yarım çıkmış seyri gülşene

Sallanıbnan yüz min naz ile gelir.

Bir ayna kabaxlı, o kelem çaşlı

Ağ üze halları düzülen gelir

* * *

Bir xalın meyvadır gelmez rende

Bir xalın belgedir gedir firenge

Bir xalın mahalı saçıbdı bende

Bir xalın söhbeti, sazınan gelir.

Emrah deyer yarab bu ne işdi

Kefesde oxuyan o toti kuşdu

Bir xalın payızdı, bir xalın kışdı

Bir xalın bahardı yaznan gelir

* * *

Köç Köç Olub

Köç-köç olub gelir Bağdad elinden

Köçünüzde bölük bölündü durna

Meni saldın nazlı yarın eşkine

Serinde tellerin göründü durna

Kelem oynar nazlı yarın kaşında

Eyb yoxdu daheninde dişinde

Sayadnan kazdı gölün başında

Yara doğru xeber ver imdi durna

Hayana gedende çağır allahı

Katardan üzülüb alla dallanı

Servinaza müjde versen Emrah’ı

Bil itkince yarın bulundu durna

* * *

Tutam Yar

Tutam yâr elinden tutam

Çıkam dağlara dağlara

Olam bir yaralı bülbül

İnem bağlara bağlara

Birin bilir binin bilmez

Bu dünya kimseye kalmaz

Yâr ismini desem olmaz

Düşer dillere dillere

Emrah eydür bu günümdür

Arşa çıhan tütünümdür

Yara gidecek günümdür

Düşem yollara yollara

* * *
Bugün Ben Bir

Bugün ben bir güzel gördüm
Bakar cennet sarayından
Kamaştı gözümün nuru
Onun hüsnü cemâlından

Salındı bahçaya girdi
Çiçekler selama durdu
Mor menekşe boyun burdu
Gül kızardı hicabından

Bahçanın kapısın açtım
Sanarsın cennete düştüm
Öptüm, sevdim, helallaştım
Buse aldım yanağından

Bahçanın etrafı güldür
Dalında öten bülbüldür
Sefil Emrah edna kuldur
Bağışla geç günahından

Bekir Karadeniz / Orhan Bahçıvan

Doğulu Halk Şairleri. 1-2 cilt

KaraMavi Yayınları • 1. Baskı Temmuz 2010

Bayburtlu Emrah (Şeyh‑i Emrah‑ı Erzurumî)

Bayburtlu Emrah (Şeyh‑i Emrah‑ı Erzurumî)

Bayburt dağlarında tabakam kaldı

Şen ol Bayburt şen ol sende nem kaldı

1775-1860. Bayburt’un Haşıya (şimdiki adı Aksaçlı) köyünde doğdu. İlk eğitimi Tambura’daki Hacı Haşıl Efendinin dergahında, sonraki yıllarda ise Erzurum’a giderek medrese eğitimi gördü.

Babası Bayburt’un Konursu beldesinden, annesi ise Erzurum’un Tambura köyündendir. Bir süre Bayburt’un Kaleardı mahallesinde varlıklıların işlerinde çalışan Emrah’ın ailesi burada barınamayınca Bayburt’un Haşıya köyüne yerleşti. Emrah’ın çocukluk döneminde babası öldü. Bunun üzerine annesi Emrah’ı alarak kendi köyü olan Tambura’ya yerleşti.

Şiire ilk başlaması Tambura’daki eğitimi dönemine denk düşmektedir. Hacı Haşıl Efendinin yardımı tekke eğitimi olduğu kadar edebiyat ve şiir konusunda da önemlidir. Özellikle doğduğu yerden çok büyüdüğü ve tanındığı yer itibariyle Erzurumlu Emrah olarak anıldı.

Bayburtlu Emrah birçok bakımdan Ahıskalı Emrah ve Ercişli Emrah’la karıştırılsa da şiirlerindeki konu ve biçim itibariyle ayrılır.

Hemen tüm Anadolu’da bilinen bir aşıktır. Uzun süre Çankırı’da, 12 yıl Sivas’ta yaşadı. Daha sonra Niksar’a yerleşerek evlendi. Ölümüne dek orada kaldı. Tekkebayırı Mezarlığında Ali Pehlivan Türbesinin yanında toprağa verildi.

Bayburtlu Emrah’a ilişkin Orhan Ural’ın »Erzurumlu Emrah, Hayatı-Şiirleri«, İstanbul (1984) ve Metin Karadağ’ın »Erzurumlu Emrah, Yaşamı Sanatı Şiirleri«, Ankara (1996) adlı araştırmaları yayınlandı.

Ayrıca 16. ya da 17. yüzyılda yaşadığı varsayılan Ercişli Emrah, 1700’lü yılların 2. yarısıyla 1800’lü yılların ilk yarısında yaşamış Ahıskalı Emrah, asıl adı Emrullah olan Ardanuçlu Emrah (1842-1914) asıl adı Emrah Gülmmedov olan Borçalılı Emrah (1914-1987) ve asıl adı Hamza Başyurt olan Hafikli Emrah adlı aşıklar bulunmaktadır.

* * *

Bizimdir

Biz tarik-i aşkın aşıklarıyız

Baş u can vermişiz canan bizimdir

Ne gamdan kaçarsın divane gönül

Kaşane bizimdir mihman bizimdir

Bu nükte yetmez mi arife kafi

Sırra mahrem olan eylemez lafı

Çık aradan sufi değilsen safi

Tekke-i aşk içre devran bizimdir

Emrah bu makamda olandır veli

Hakka yakın halka görünür deli

Elbet hata bizde demişiz beli

Yazılan ol ahd u peyman bizimdir

* * *

İnceden İnce

Bugün sabah ile visal-i yardan

Bana bir haber var inceden ince

Ol zülfü zer tar-ı hayal-i yardan

Bir buy-i eser var inceden ince

Olmak ister isen muhabbet pezir

Zincir-i hevaya gel olma esir

Sen de aşık olup var şu bezme gir

Bak gör ki neler var inceden ince

Ey Emrah aldanma sen bu laneye

Düşer dam-ı dehre sunan daneye

Külbe-i fen derler bu karhaneye

Bin türlü hüner var inceden ince

* * *

Ne Çare

Zincir-i zülfünde şu garip gönlüm

Ne yüz buldu ne kurtuldu ne çare

Yar senin yoluna gülşen-i ömrüm

Geçti gazellendi soldu ne çare

Fülk-i aşk bihar-ı canda gezerken

Gönülden gönüle kam alam derken

Gurbet diyarında hicranda iken

Gönül bu hasretle doldu ne çare

Emrah iki gözüm olmuştur ırmak

Vermedi muradı neyleyim ol hak

Fayda vermez artık yare yalvarmak

Gayri demek olmaz oldu ne çare

* * *

Olaydı

Bu suz-i zulmetten divane gönül

Neyleyim bir kere azat olaydı

Cevr ile yıkılan virane gönül

Nail-i vasl olup abat olaydı

Bağ-ı vuslat olsa biganelere

Baykuş ser çekmezdi viranelere

Yanıp yakılmadan pervanelere

Ateşten olurdu imdat olaydı

Emrah’ını saldın bu ateşlere

Bak gözümden akan kanlı yaşlara

Böyle çalınmazdım taştan taşlara

Felekte ikbalim küşat olaydı

 * * *

Bekir Karadeniz / Orhan Bahçıvan

Doğulu Halk Şairleri. 1-2 cilt

KaraMavi Yayınları • 1. Baskı Temmuz 2010

Ahıskalı Emrah »Işığı«

Ahıskalı Emrah »Işığı«

1700’lü yılların son, 1800’lü yılların ilk yarısında yaşadığı kabul edilmektedir. Ahıska’nın Varnet köyünde doğdu. Bazı şiirlerinden anlaşıldığı kadarıyla 1824-1829 yıllarındaki Osmanlı-Rus Savaşını yaşadı.

Kullandığı ifadeler ve şiire hakimiyeti açısından iyi bir eğitim gördüğü düşünülmektedir. Bağlama çalmasını bilmemesine karşın deyişmelerde bulunduğu ve hemen her türde şiir örnekleri vermiştir.

Özellikle »leb değmez« tarz şiirlerde Işıği mahlasını kullandığından bazen 2 ayrı şair olduğu yanılsamasına yol açmıştır. Bunun yanında, Sefil Emrah, Emrahi mahlaslarını da kullanmıştır.

Şiirleri aynı adlı öteki aşıklarla karışsa da Azeri kaynaklarından hareketle büyük ölçüde ayrıştırılma olanağı bulmuştur.

Ahıskalı Emrah, büyük bir olasılıkla 1830’lu yılların ortasında köyünde öldü ve orada toprağa verildi.

Ayrıca 16. ya da 17. yüzyılda yaşadığı varsayılan Ercişli Emrah, aslen Bayburt’un Haşıya (şimdiki adı Aksaçlı) köyünde doğan, Erzurum’un Tambura köyünde eğitim gördüğünden dolayı da Erzurumlu olarak bilinen Emrah (1775-1860), asıl adı Emrullah olan Ardanuçlu Emrah (1842-1914), asıl adı Emrah Gülmmedov olan Borçalılı Emrah (1914-1987) ve asıl adı Hamza Başyurt olan Hafikli Aşık Emrah bulunmaktadır.

* * *

Bir Yiğidin

Bir yiğidin yaman derdi

Olmasa kan yaş töker mi

Menemşe sümbül solmadan

Dağlara duman çöker mi

Ezelden bu dünya böyle

Garibin bir derdi sıla

Har olmasa bülbül güle

Ah eder boyun büker mi

Sefil Emrah odda netsin

Gönül diler kama yetsin

Bir elçimiz daha gitsin

Görek onu da eker mi

* * *

Güzeller

Bugün aziz gündür derneğimiz var

Yoluz düşsün ziyarete güzeller

Hasretliğiz çoktan beri çekeriz

Verin baçı geçin öte güzeller

Kimi göç eylemiş göçü var düze

Kimi siyah zülüf dökmüştür yüze

Eğer bir hayrınız olmasa bize

Düşesiniz siz firkate güzeller

Emrahi der gerçek oldu sözümüz

Arşa direk oldu ah u süzumuz

Size geçer ise bu niyazımız

Sualsiz dolun cennete güzeller

* * *

Nazlı

Dilinen vasfolmaz bir selatinsin sen

Ay güne şavk vurur yanağın nazlı

Bulunmaz ne mina ne de billurda

Bir başka örnekte buhağın nazlı

Astası gözlerinin etrafı müjgan

Sanırsın ki avcı yakacaktır can

Her bakışta eder yüz bin kere kan

Oynatsa kaşıyla kabağın nazlı

Nazlının nazına can mı dayanır

Hasretlik ahıyla dağ taş uyanır

Alem senden misk amber boyanır

Emrah görmek diler o bağın nazlı

* * *

Senin

Ateşe yakar cihanı aşk ile narın senin

Ah ettin arşa dayandı ah ile zarın senin

Nas içinde destan oldun düştün dilden dillere

Yar elinden serserisin ya hani arın senin

Aşıksın aşnan ararsın ah edersin derinden

Aşnan sadık yarın ise der sana ne narından

Sad hezar naz ile senin aklın ala serinden

Şay eder gizli sırların hercai yarin senin

Işıği der sıdk ile gel sen çalış hak rahına

Git uzak şeytan şerrinden sığın şahlar şahına

Seni halk eden hallakın secde kıl dergahına

Her ne dilek dilersen ihsan eder Tanrın senin

Bekir Karadeniz / Orhan Bahçıvan

Doğulu Halk Şairleri. 1-2 cilt

KaraMavi Yayınları • 1. Baskı Temmuz 2010.